28η Οκτωβρίου: Η μέρα του «Όχι» – Ιστορία, μνήμη και εορτασμοί στην Πάτρα

Σήμερα, Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2026, η Ελλάδα τιμά την Επέτειο του «Όχι». Μια από τις σημαντικότερες εθνικές επετείους, που υπενθυμίζει την άρνηση της χώρας να υποκύψει στο ιταλικό τελεσίγραφο το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Λίγο μετά τις 3 τα ξημερώματα εκείνης της ημέρας, ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι παρέδωσε στον Ιωάννη Μεταξά το τελεσίγραφο του Μουσολίνι, με το οποίο η Ιταλία απαιτούσε ελεύθερη διέλευση στρατευμάτων και κατάληψη στρατηγικών σημείων στην ελληνική επικράτεια. Η απάντηση του Μεταξά, στα γαλλικά («Alors, c’est la guerre» – «Τότε είναι πόλεμος»), έμεινε στην ιστορία ως το περίφημο «Όχι». Λίγες ώρες αργότερα, ιταλικά στρατεύματα εισέβαλαν από την Αλβανία, σηματοδοτώντας την είσοδο της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Πάτρα: Η πρώτη ελληνική πόλη που δέχθηκε επίθεση

Ιδιαίτερη σημασία έχει η Πάτρα στην ιστορία εκείνης της ημέρας. Μόλις λίγες ώρες μετά το «Όχι», το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, η αχαϊκή πρωτεύουσα έγινε η πρώτη ελληνική πόλη που βομβαρδίστηκε από την ιταλική αεροπορία.

Γύρω στις 9:20–9:45 το πρωί, ιταλικά βομβαρδιστικά (του σμήνους των «Πελαργών») έπληξαν το κέντρο της πόλης και το λιμάνι. Βόμβες έπεσαν σε περιοχές όπως η Τριών Ναυάρχων, η οδός Γούναρη, η Αγίου Ανδρέου και η συνοικία του Αγίου Διονυσίου. Στόχος ήταν κυρίως οι λιμενικές εγκαταστάσεις, ώστε να εμποδιστεί η μεταφορά στρατευμάτων και υλικού προς την Ήπειρο.

Οι κάτοικοι, που στην αρχή νόμισαν ότι επρόκειτο για ελληνικά αεροπλάνα, βρέθηκαν απροστάτευτοι. Οι απώλειες ήταν βαριές: σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, δεκάδες έως περίπου 193 άμαχοι (άνδρες, γυναίκες και παιδιά) έχασαν τη ζωή τους. Η Πάτρα πλήρωσε ακριβά το τίμημα της αντίστασης από την πρώτη κιόλας μέρα του πολέμου.

Η ελληνική αντίσταση στα βουνά της Ηπείρου και της Πίνδου υπήρξε ηρωική. Ο ελληνικός στρατός απέκρουσε την επίθεση και πέρασε στην αντεπίθεση, σημειώνοντας τις πρώτες νίκες εναντίον των δυνάμεων του Άξονα. Το «Όχι» έγινε σύμβολο εθνικής αξιοπρέπειας, θάρρους και ενότητας.

Πώς γιορτάζεται σήμερα στην Πάτρα

Στην Πάτρα, όπως και σε όλη τη χώρα, η ημέρα είναι επίσημη αργία. Τα σχολεία παραμένουν κλειστά, ενώ οι εορτασμοί περιλαμβάνουν:

• Χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες από τις 07:30 στους ναούς της Ιεράς Μητρόπολης Πατρών.
• Έπαρση της σημαίας στις 08:00 στον προαύλιο χώρο του Ιερού Ναού Αγίου Ανδρέα.
• Δοξολογία στον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας και κατάθεση στεφάνων στο Μνημείο της Ελευθερίας (πλατεία Εθνικής Αντίστασης).
• Κεντρική παρέλαση στις 12:00 στην πλατεία Τριών Συμμάχων (με διαδρομή στην οδό Αγίου Ανδρέου), με τη συμμετοχή μαθητών, στρατιωτικών τμημάτων, συλλόγων και φορέων.
• Υποστολή της σημαίας το απόγευμα στον κεντρικό προβλήτα της Αγίου Νικολάου.

Την κυβέρνηση στην Πάτρα εκπροσωπεί ο υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσονας Φωτήλας.

Η πόλη γεμίζει με ελληνικές σημαίες, εμβατήρια και κόσμο που παρακολουθεί την παρέλαση. Παράλληλα, πολλοί επιλέγουν παραδοσιακό γεύμα με βακαλάο σκορδαλιά, καφέ στο κέντρο ή μεσημεριανές και βραδινές εξόδους σε χώρους της πόλης.

Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μόνο ιστορική ανάμνηση. Είναι υπενθύμιση ότι η ελευθερία και η αξιοπρέπεια δεν παραχωρούνται – διεκδικούνται. Στην Πάτρα, όπως και σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, το «Όχι» εξακολουθεί να αντηχεί με υπερηφάνεια.