Κληρονομιά χωρίς διαθήκη: ποιος παίρνει τι με τον νέο νόμο 5303/2026

Ο νόμος 5303/2026 (ΦΕΚ Α΄ 81/22.5.2026) αναμορφώνει ριζικά το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο. Για θανάτους από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά ισχύουν οι νέοι κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής (κληρονομιά χωρίς διαθήκη ή όταν η διαθήκη ματαιώνεται).

Η ημερομηνία θανάτου είναι καθοριστική: πριν από τις 16/9/2026 εφαρμόζεται κατά κανόνα το παλαιό δίκαιο (με εξαίρεση ορισμένες διαδικασίες διανομής).

Η σειρά των κληρονόμων (τάξεις)

Κάθε τάξη αποκλείει τις επόμενες. Αν υπάρχει έστω ένας κληρονόμος σε προηγούμενη τάξη, οι επόμενες δεν παίρνουν τίποτα.

Κύριες αλλαγές σε σχέση με το παρελθόν

• Ο σύζυγος με ένα παιδί παίρνει πλέον 1/3 (αντί για 1/4).
• Όταν δεν υπάρχουν παιδιά, γονείς ή αδέρφια, ο σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία (ανεβαίνει στην 3η τάξη).
• Ο σύντροφος με σύμφωνο συμβίωσης εξομοιώνεται πλήρως με τον σύζυγο.
• Για πρώτη φορά αναγνωρίζεται (υπό προϋποθέσεις) ο σύντροφος σε ελεύθερη ένωση στην 5η τάξη.

Πρακτικά παραδείγματα (καθαρή περιουσία 300.000 €)

Επιπλέον δικαιώματα του επιζώντος συζύγου

• Εξαίρετο: έπιπλα, σκεύη, ρούχα και οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούσε το ζευγάρι.
• Χρήση κύριας κατοικίας: αποκλειστική και χωρίς αντάλλαγμα χρήση της οικογενειακής κατοικίας για 1 έτος από τον θάνατο (εφόσον ανήκει στην κληρονομιαία περιουσία).
• Δυνατότητα να ζητήσει επικαρπία αντί για πλήρη κυριότητα σε ορισμένα στοιχεία (με προθεσμία).
• Χάνει τα δικαιώματα αν εκκρεμεί διαζύγιο ή λύση συμφώνου.

Σύντροφος σε ελεύθερη ένωση

Αν δεν υπάρχει γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης, αλλά υπήρχε μόνιμη συμβίωση τουλάχιστον 3 ετών πριν τον θάνατο (ή κοινά παιδιά χωρίς χρονικό όριο):

• Δικαίωμα στο εξαίρετο και χρήση της κοινής κατοικίας για 1 έτος.
• Πλήρης κληρονομιά μόνο αν δεν υπάρχουν συγγενείς ή σύζυγος (5η τάξη). Απαιτείται δικαστική πιστοποίηση.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι κληρονόμοι

1. Προθεσμία αποποίησης: 4 μήνες από τη γνώση της επαγωγής για κατοίκους Ελλάδας (μεγαλύτερη για κατοίκους εξωτερικού).
2. Η ευθύνη για χρέη του θανόντος περιορίζεται πλέον στην αξία της κληρονομιαίας περιουσίας (όχι αυτόματη προσωπική ευθύνη).
3. Η νόμιμη μοίρα (όταν υπάρχει διαθήκη) μετατρέπεται κυρίως σε χρηματική αξίωση ίση με το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας και όχι σε αυτόματη συγκυριότητα.

Συμβουλές

• Αν υπάρχει ακίνητη περιουσία, συμβουλευτείτε άμεσα συμβολαιογράφο ή δικηγόρο για αποδοχή/αποποίηση και φόρο κληρονομιάς.
• Ελέγξτε αν υπάρχει ιδιόγραφη ή δημόσια διαθήκη.
• Σε περίπλοκες οικογενειακές καταστάσεις (παιδιά από προηγούμενους γάμους, σύντροφοι κ.λπ.) ο νέος νόμος αλλάζει ουσιαστικά τις ισορροπίες.

Πηγές για περαιτέρω ανάγνωση / backlinks

• Επίσημο κείμενο νόμου 5303/2026: e-nomothesia.gr
• Αναλυτικοί οδηγοί: e-howto.gr, economistas.gr, terraproperty.gr, lawspot.gr, indicator.gr
• Νομικές αναλύσεις: ICLG, artion.gr, karpouzislianou.gr

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για συγκεκριμένη περίπτωση απευθυνθείτε σε αρμόδιο δικηγόρο ή συμβολαιογράφο.