Η πίεση Τραμπ στο ΝΑΤΟ αναδιαμορφώνει τις ευρωπαϊκές άμυνες – Θα σπάσει τη συμμαχία;

Η αντιπαράθεση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με το ΝΑΤΟ δεν έχει οδηγήσει μέχρι στιγμής σε μαζική αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη. Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνα του Reuters, μια σημαντική μείωση στρατευμάτων παραμένει στο τραπέζι, ενώ οι σύμμαχοι προετοιμάζονται ήδη για ένα μέλλον με μικρότερη εξάρτηση από την Ουάσινγκτον.

Η έρευνα, που βασίστηκε σε συνεντεύξεις με περισσότερους από 50 νυν και πρώην αξιωματούχους, στρατιωτικούς, διπλωμάτες και ειδικούς, καθώς και σε επισκέψεις σε βάσεις στη Ρουμανία και την Εσθονία, δείχνει μια συμμαχία υπό πίεση αλλά όχι ακόμα σπασμένη. Εννέα νυν και πρώην Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι τόσο Ρεπουμπλικανοί όσο και Δημοκρατικοί στο Κογκρέσο, μαζί με ισχυρές αμυντικές εταιρείες που έχουν μεγάλους πελάτες στην Ευρώπη, διαθέτουν αρκετή πολιτική επιρροή για να μπλοκάρουν μια πλήρη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ – κάτι που ο Τραμπ έχει επανειλημμένα απειλήσει.

Ωστόσο, οι επιθέσεις του Τραμπ πλήττουν τη 77χρονη συμμαχία με τρόπους που Ευρωπαίοι και Αμερικανοί στρατηγιστές χαρακτηρίζουν δύσκολα αναστρέψιμους. Η Ευρώπη αμφισβητεί όλο και περισσότερο την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως εταίρου ασφαλείας. Αυτές οι αμφιβολίες διαμορφώνουν ήδη τις αμυντικές δαπάνες, τις προμήθειες όπλων και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό σε ολόκληρη την ήπειρο. Πολλοί από τους ερωτηθέντες περιέγραψαν μια πτώση της διατλαντικής εμπιστοσύνης που αποδυναμώνει τον κεντρικό αποτρεπτικό μηχανισμό του ΝΑΤΟ: το Άρθρο 5.

Βάσεις που παραμένουν στρατηγικές

Παρά τη ρητορική, οι ΗΠΑ συνεχίζουν να επενδύουν σε κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην Ευρώπη. Στη Ρουμανία, στη βάση Μιχαήλ Κογκαλνιτσεάνου (MK), όπου πέρυσι αποχώρησε περίπου το μισό από τους περίπου 2.000 Αμερικανούς στρατιώτες, τον Ιούλιο υπήρχαν εννέα αεροσκάφη ανεφοδιασμού KC-135 που υποστήριζαν επιχειρήσεις στον πόλεμο με το Ιράν. Οι ΗΠΑ έχουν επενδύσει πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια στην επέκταση της βάσης, στο πλαίσιο ενός ρουμανικού έργου ύψους περίπου 2,7 δισ. δολαρίων που στοχεύει να την καταστήσει τη μεγαλύτερη αεροπορική βάση του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη.

Ανάλογη εικόνα προκύπτει στην Ισπανία, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «τρομερό εταίρο». Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν συμβάσεις ύψους 400 εκατομμυρίων δολαρίων για συντήρηση και βελτίωση της βάσης Μορόν, ενώ συνεχίζουν τη χρήση της βάσης Ρότα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, δαπανώνται πάνω από 4,2 δισ. δολάρια σε έργα σε επτά αεροπορικές βάσεις.

Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ είχε σχεδιάσει τον Ιούνιο να ανακοινώσει μείωση περίπου 25.000 Αμερικανών στρατιωτών στην Ευρώπη – κάτι που θα έριχνε τον αριθμό κάτω από το ελάχιστο των 76.000 που επέβαλε ο νόμος. Αντί αυτού, ανακοίνωσε εξαμηνιαία αναθεώρηση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας, με ιδιαίτερη έμφαση σε χώρες που δεν στηρίζουν πλήρως τις αμερικανικές προτεραιότητες εξωτερικής πολιτικής. Ένα έγγραφο με 57 ερωτήσεις προς τους συμμάχους ζητούσε, μεταξύ άλλων, αν μια χώρα έχει στηρίξει δημόσια τις προτεραιότητες των ΗΠΑ.

Η Ευρώπη αυξάνει δαπάνες αλλά κοιτάζει αλλού

Η πίεση του Τραμπ, σε συνδυασμό με τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, έχει ωθήσει τις ευρωπαϊκές δαπάνες. Τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ και ο Καναδάς αύξησαν τις αμυντικές δαπάνες κατά 20% το 2025 σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Σχεδόν όλα έχουν δεσμευτεί να φτάσουν το 5% του ΑΕΠ σε άμυνα και συναφείς επενδύσεις έως το 2035.

Ωστόσο, τουλάχιστον οκτώ χώρες – ανάμεσά τους Καναδάς, Πολωνία, Δανία, Ισπανία, Νορβηγία, Τουρκία, Γαλλία και Γερμανία – εξετάζουν τρόπους μείωσης της εξάρτησής τους από αμερικανικά όπλα, τεχνολογία και εταιρείες. Ο Καναδάς επέλεξε αυστραλιανό σύστημα ραντάρ αντί αμερικανικού και εξετάζει σουηδικά μαχητικά Gripen αντί για περισσότερα F-35. Παρόμοιες τάσεις εμφανίζονται και σε άλλες χώρες.

«Η πίεση στην Ευρώπη λειτούργησε, αλλά δημιούργησε πραγματική αβεβαιότητα», δήλωσε ο Τζ.Σ. Λίντζενιτς, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών των ΗΠΑ. «Η Ευρώπη ξοδεύει περισσότερα και αναλαμβάνει μεγαλύτερη ευθύνη – αυτό είναι επιτυχία. Υπάρχει όμως γνήσια ανησυχία ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να τις εγκαταλείψουν».

Δοκιμές από τη Ρωσία και ρωγμές εμπιστοσύνης

Ενώ οι σύμμαχοι αυξάνουν τις δαπάνες, η Ρωσία φαίνεται να δοκιμάζει τα όρια του ΝΑΤΟ με drones και πυραύλους που εισέρχονται σε εδάφη μελών, όπως η Ρουμανία και η Πολωνία. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκφράζουν φόβο ότι η ρητορική Τραμπ στέλνει μήνυμα διαίρεσης στη Μόσχα.

Παράλληλα, δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πολλοί Ευρωπαίοι αμφιβάλλουν αν οι ΗΠΑ θα υπερασπιστούν την ήπειρο, ενώ σε αρκετές χώρες του ΝΑΤΟ η Κίνα αξιολογείται πλέον πιο θετικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η υπόθεση της Γροιλανδίας έχει επιδεινώσει περαιτέρω την εμπιστοσύνη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μιλά ήδη για ανάγκη ανασχεδιασμού των εταιρικών σχέσεων της Ευρώπης, χωρίς καν να αναφέρει τις ΗΠΑ σε πρόσφατη ομιλία της, και προσκάλεσε τον Καναδά σε στενότερη συνεργασία.

Η πίεση του Τραμπ έχει αναγκάσει την Ευρώπη να πάρει πιο σοβαρά την άμυνά της. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν αυτή η πίεση θα ενισχύσει τελικά τη συμμαχία ή θα δημιουργήσει μακροχρόνιες ρωγμές που θα είναι δύσκολο να επουλωθούν.